Kelam ve İslam Mezhepleri Tarihi Anabilim Dalı

Kelâm ve İslam Mezhepleri Tarihi Anabilim Dalı

1. Kelâm Bilim Dalı

Kelâm; İslâm dininin inanca ve davranışlara dair ilkelerini naslardan hareketle belirleyen ve onları aklî yöntemlerle temellendirip destekleyen bir ilimdir. Bu yapısıyla Kelâm, İslam vahyinden hareketle elde edilen teolojik ilkeleri ve çıkarımları, Kur’ân’da tevhid kavramı ile ifade edilen inanç anlayışını ve İslam’ın “Ulûhiyet”, “Nübüvvet” ve “Meâd” olarak sistematize edilen diğer inanç konularını rasyonel olarak temellendirme çabalarını ifade eder. Genel olarak Kelâm, tüm tarihi boyunca olduğu gibi günümüzde de ana kaynağı Kur’an çerçevesinde, kesin delillerden hareket ederek dini inançları ortaya koymayı, bunlarla ilgili zihinlerde var olan şüpheleri ortadan kaldırmayı hedefler. Bu açıdan bakıldığında Kelâm ilmi, doğası gereği savunmacı bir disiplin olmakla birlikte, aklın evrensel prensiplerini ve doğruluğu güçlü kanıtlarla ispatlanan naslara dayanmayı esas alan, dolayısıyla sorgulamayı, sabit fikirlilik ve taassuptan uzak durmayı, bu itibarla araştırma kapsamına giren her konuda delile başvurmayı yöntem olarak benimseyen bir yapıya sahiptir.

Mevcut müfredat çerçevesinde Kelâm, lisans düzeyinde “Sistematik Kelâm”, “Kelâm Tarihi” ve “Günümüz Kelâm Problemleri” adlarıyla okutulmaktadır. Sistematik Kelâm dersinde, Kelâmî epistemolojinin ve ontolojinin temel kavramları, Kelâmda çıkarım ve ispat yöntemleri, temel İslam inançları kapsamında yer alan klasik Kelâm konuları, başta Mutezile, Eş’arî ve Mâtüridî olmak üzere diğer bazı Kelâm ekollerine de bakmak suretiyle Kelâm sistemleri temelinde karşılaştırmalı olarak verilmektedir. Bu süreç içerisinde, derslerin işlenişi, Kelâm ilminin temel görevleri olan, inanç esaslarının tespiti, onların aklî ve nakli temellerini göstermek suretiyle ispatı ve onlara yöneltilen eleştirilerin çürütülmesi çerçevesinde yürütülür.

Sonuçta öğrencilere, İslam Dininin en önemli kısmı olan inanç esaslarının doğru bir şekilde kavranmasının önemi, inanca dair yanlış algılamaların ve anlayışların Hariciler örneğinde olduğu gibi nasıl onarılması güç sonuçlara götürdüğü, dinde ve mezhepte dışlayıcılığın ancak doğru yöntemlerle ulaşılabilecek olan sağlam inancın kavranması durumunda ortadan kaldırılabileceği ve nihayet inançla, eylem ve ahlâk arasındaki sağlam ilişkinin nasıl kurulabileceği gibi temel konular kavratılmış olur.

“Kelâm Tarihi” dersinde ise Kelâm ilminin tarihsel gelişimi, Kelâmî görüşlerin ortaya çıktığı toplumsal, kültürel ve düşünsel dinamikler dikkate alınarak Kelâm ile tarih arasındaki yapısal ilişki ortaya konmaktadır. Bu bağlamda öğrencilere, başta siyaset olmak üzere, eğitim ve refah düzeyi gibi toplumsal değişim ve dönüşüm sürecinde son derece etkin olan sosyo-kültürel unsurların inanç eğilimleri üzerinde ne tür etkiler oluşturduğu ve buna bağlı olarak fırkaların ve mezheplerin nasıl ortaya çıktıkları kavratılmış olmaktadır. Bu bakımdan Kelâm Tarihi dersinin temel amaçlarından birisi de Sistematik Kelâm dersinde olduğu gibi, öğrencilere fırkalara ve mezheplere bölünmenin, bir inanç durumu olmaktan ziyade piko-sosyal boyutu ağır basan beşeri bir durum olduğunu kavratmak ve böylece onlara taassubun ve dinde ve mezhepte dışlayıcılık gibi diğer olumsuz dinsel tutumların temel nedenlerini göstermektir.

“Günümüz Kelâm Problemleri” dersinde, Reenkarnasyon, Satanizm, Kök Hücre, Din-Bilim İlişkisi, Din-Siyaset İlişkisi ve Ateizm ve onun en önemli temel argümanlarından birisi olan kötülük problemi gibi çağdaş Kelâm sorunları ele alınmaktadır. Bu dersin temel amacı ise, öğrencilerin çağdaş inanç problemlerine karşı çözüm ve argüman üretmedeki yeterlilik düzeylerini artırmak ve geliştirmektir. 

 

2. İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı

İslam’ın siyasi, itikadi ve ameli sahadaki düşünce ekolleri diyebileceğimiz mezhepler, dinin anlaşılma biçimi ile ilgili farklılıkların kurumlaşması sonucu ortay çıkmış olan beşeri oluşumlardır. Siyasi, içtimai, iktisadi, tarihi, kültürel, coğrafi ve benzeri sebepler, din anlayışında birtakım farklılaşmalara yol açmıştır. Bu farklılaşmaların belirli bir süreç dâhilinde kurumsallaşması, görüşlerin sistematik nitelik kazanarak sosyo-kültürel yapıyı derinden etkilemesi ve oluşan mecrada, temel argümanları desteklemek ve temellendirmek amacıyla fikir üretilmeye başlanması, karşımıza mezhep olgusunu çıkarmıştır. İslam Mezhepleri Tarihi, siyasi ve itikadi gayelerle vücud bulmuş İslam’ın düşünce ekolleri diyebileceğimiz bu beşeri oluşumları, bilimsel yöntemlerle inceleyen bir bilim dalıdır. İslam Mezhepleri Tarihi, bütün İslami anlayışları ve fikirleri bir araya toplayan bir bilim dalı olup, mezhepleri olduğu gibi inceler. Her mezhebi kendi kaynaklarına, kendi iddialarına göre ele alır ve tanıtır. Dolayısıyla da mezheplerin görüşlerini anlatırken objektif bir yaklaşım içindedir. İslam Mezhepleri Tarihi, geçmişte var olan fırkaların veya bugün yaşamakta olan mezhep ve çağdaş İslami akımların İslam’ı nasıl anladıklarını ortaya koymaya çalışır ve mezheplerin savunduğu fikirlerin tarihini, siyasi ve içtimai temellerini ortaya koyar. Böylece fırkalar arsındaki ihtilaf noktaları aydınlanır ve belki de gereksiz düşmanlıklar yerini dostluk ve müşterek anlayışa bırakır.

 

Anabilim Dalı Öğretim Üyeleri

 

 

Prof. Dr. Metin ÖZDEMİR (Anabilim Dalı Başkanı)

 

 

 

 

Doç. Dr. Cenksu ÜÇER

 

 

 

 

Yrd. Doç. Dr. Abdullah DEMİR

 

 

 

 

Arş. Gör. Kamile AKBAL